vrijdag 20 september 2013

Beenbreuken, diarree en geslachtsziekten


Nieuwe bron in Zeeuwen Gezocht: Patiënten in het ziekenhuis van Middelburg 1814-1909

In vervolg op de administratie van de patiënten in het Gasthuis van Middelburg over de periode 1584-1812, zijn vanaf nu beschikbaar 14.584 inschrijvingen van personen die van 1814 tot en met 1909 in het Middelburgse ziekenhuis werden verpleegd.

De patiënten
De mensen die werden opgenomen in het Middelburgse Gasthuis waren van diverse pluimage. Over het algemeen waren het mensen die werden onderhouden door een burgerlijk of kerkelijk armbestuur. Een deel van de patiënten was afkomstig uit andere Middelburgse gestichten: Armweeshuis, Burgerweeshuis, Zieken- en Simpelhuis en het Oude Mannen- en Vrouwenhuis. Ook zeelieden, dienstbodes, arbeiders, prostituees en mensen op doorreis komen in de stamboeken voor.

Uitgebreide administratie
Bijzonder aan deze patiëntenadministratie (‘stamboeken’ of ‘naamlijsten verpleegden’ genoemd) is dat van elke verpleegde zoveel mogelijk persoonlijke gegevens werden genoteerd: geboorteplaats, geboortedatum, leeftijd, beroep, herkomst, adres en de namen van ouders en eventuele partners. Verder de reden van opname én de datum van binnenkomst en ontslag of overlijden.

Registratie
Via het vermelde inventarisnummer kunt u doorklikken naar de toegang van het archief van de Godshuizen Middelburg periode 1811-1948 (toegang 24.3). Daarin staan ook de ‘opdrachten’ beschreven, dat zijn de stukken op basis waarvan de administratie in de stamboeken werd bijgehouden. Het zijn verzoekschriften gericht aan het bestuur van de Godshuizen, om een persoon  in het gasthuis te mogen plaatsen voor rekening van armbesturen, andere gestichten of voor particuliere rekening (familie of werkgever).

Ziekten
Intrigerend zijn de vermeldingen van de redenen waarom de patiënten waren opgenomen: beenbreuken, diarree, geslachtsziekten (‘venerische ziekten’), krankzinnigheid, maar ook tyfus, waterzucht (oedeem, huiduitslag), kanker, schurft (‘scabies’). In latere jaren worden de ziekten in het latijn opgeschreven. Hierdoor komt u te weten aan welke ziekte of ziekten voorouders hebben geleden. In het geval zij in het gasthuis kwamen te overlijden, is nu bekend ten gevolge waarvan.



Het oorspronkelijke gasthuisgebouw was reeds vanaf de Middeleeuwen gevestigd aan de Lange Delft in Middelburg. Dit gebouw voldeed echter allang niet meer aan de eisen van de tijd. Reeds in 1830 wees dr. J.C. de Man op de verschillende gebreken: het ontbreken van een operatiekamer, de locatie van de afdeling voor besmettelijke ziekten in het hart van het gebouw en de onhygiënische toestanden zoals bijvoorbeeld de constante aanwezigheid van wandluizen. Het stadsbestuur stelde een commissie in ter voorbereiding van nieuwbouw, maar keer op keer werd de bouw uitgesteld. Een in 1854 in het gasthuis heersende pokken-epidemie die zich via een in het gebouw werkzame smid verspreidde over Walcheren bracht de gemeenteraad op andere gedachten. Op 28 januari 1857 nam men het besluit tot nieuwbouw. Het nieuwe Gasthuis werd gebouwd buiten het centrum van de stad, aan het Noordpoortplein, en in 1866 officieel geopend. De oude gebouwen, Lange Delft wijk H nr. 21, werden afgebroken in 1867, met uitzondering van de kerk, die nu nog als zodanig in gebruik is.

Meer over
Als u meer wilt weten over het functioneren van het Gasthuis in de 19de eeuw: het bestuur, het personeel, de verpleegden en hun ziekten, lees dan het boek dat de huidige directeur van het Zeeuws Archief, Hannie Kool-Blokland indertijd heeft geschreven: J.L. Kool-Blokland, De zorg gewogen. Zeven eeuwen Godshuizen in Middelburg, Middelburg 1990, deel I, onderdeel C (van verpleeginrichting tot ziekenhuis (na 1812)).

Meer informatie via Zeeuwen Gezocht: pagina Bronnen > Patiënt

10 opmerkingen:

  1. Ik heb bij deze bron toch dubbele gevoelens. Als genealoog ben je blij met elk extra stukje informatie dat je over een persoon/gezin kan krijgen. Maar dit soort patiëntengegevens gaan toch wel erg ver. Je denkt hier al snel aan privacy (nakomelingen van iemand die is overleden aan krankzinnigheid/kanker) èn aan het medisch beroeps geheim dat ook geldt na de door van de overledene (in ieder geval tegenwoordig).

    Met de huidige privacy wetgeving (en mogelijke nieuwe EU richtlijnen) zullen dit soort bronnen denk ik zowieso niet meer in archieven opduiken...

    Hoe kijkt het Zeeuws Archief hier tegen aan?

    mvg,
    Bob Coret

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Deze stukken zijn openbaar, dus waarom gaan patiëntengegevens ouder dan 100 jaar dan te ver? Rechterlijke archieven hebben een openbaarheidbeperkende termijn van 75 jaar en daarin staat ook informatie die nageslacht als gevoelig kan ervaren. Het is een realiteit dat gegevens maximaal ouder dan 100 jaar openbaar zijn.

      Verwijderen
  2. @Bob Coret: helemaal mee eens!
    R.Koman

    BeantwoordenVerwijderen
  3. > Het is een realiteit dat gegevens maximaal ouder dan 100 jaar openbaar zijn.

    Praktijk of wetgeving?

    BeantwoordenVerwijderen
  4. Praktijk én wetgeving. Voor overheidsarchieven is de maximum openbaarheidbeperkende termijn 75 jaar. Door het bestuur van de Godshuizen (een niet-overheidsinstelling) zijn geen nadere beperkende bepalingen gesteld t.a.v. de openbaarheid van hun archieven. De huidige privacywetgeving is volgens ons niet van toepassing, het gaat om reeds overleden personen. Dat nazaten bezwaren kunnen hebben tegen de genoemde ziektebeelden van voorouders is begrijpelijk, maar kan in die zin worden gerelativeerd door het feit dat de omschrijving van de reden waarop iemand in het gasthuis is verpleegd zeer beknopt is en geen duidelijke omschrijving is van de aard van de klachten. Deze zijn niet afkomstig uit medische dossiers, maar uit een registratie van verpleegden t.b.v. het verhalen van de kosten ervan.

    BeantwoordenVerwijderen
  5. Ik ben heel blij dat dit soort bijzondere gegevens ook beschikbaar worden gesteld. Net als Bob vind ik dat hier zorgvuldig mee om moet worden gegaan, alleen vind ik dat dat in dit geval ook gebeurd is omdat de informatie allemaal meer dan 100 jaar oud is. Ik zie zoveel toepassingen:
    * gebruik voor erfelijkheidsonderzoek
    * aankleden van stamboom met medische informatie
    * context of duiding geven aan gebeurtenissen of patronen die je tegenkomt: iemand die veroordeeld is wegens schuld en met delirium tremens is opgenomen, zou wel eens een dronkenlap kunnen zijn. Iemand die opgenomen is met een geslachtsziekte, zou daardoor wel eens geen kinderen hebben kunnen krijgen
    * identificatie van emigranten. Bij een snelle zoektocht kwam ik een voorouder van een klant tegen, die herhaaldelijk met een oogziekte was opgenomen. Vanwege de verbastering van zijn naam weten we nog steeds niet zeker of dit de goede persoon is. Als die voorouder nou na emigratie ook een oogziekte had, is dat het ontbrekende puzzelstukje waarmee alles op zijn plaats valt.
    Dus Zeeuws Archief: hartelijk bedankt!

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Dank voor je reactie. Je geeft duidelijk aan hoe deze beknopte medische informatie een meerwaarde hebben voor diverse onderzoeken. Wij vinden deze administratie interessante aanvullende informatie geven over voorouders. Daarnaast zijn deze bronnen een heel klein alternatief voor het in 1940 verloren gegane 19de-eeuwse bevolkingsregister van Middelburg, omdat over een periode van enkele jaren ook de woonadressen worden vermeld.

      Verwijderen
  6. Dit soort 'extra' wetenswaardigheden kleedt de te onderzoeken personen verder aan, net als die over de boefjes in de familie. Wanneer worden bijv. scans van vonnissen e.d. van de diverse Zeeuwse rechtbanken gepubliceerd?

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. We hebben plannen om de vonnissen in criminele zaken van de Zeeuwse rechtbanken vanaf 1838 te gaan invoeren. Scans kunt u straks zelf bestellen als de Archiefbank van het Zeeuws Archief operationeel wordt (eind dit jaar).

      Verwijderen
  7. Jaren geleden heb ik alle correspondentie van Zierikzee 1824-1905 doorgenomen in het streekarchief Schouwen-Duiveland . Vond zodoende ook overlijdenslijsten met betreffende oorzaken van ziektes.Deze gegevens zijn op wijk -en huisnummers en geboorte en sterfdata.Deze gegevens hoeft je toch niet te publiceren ,ik houd deze ook voor mezelf?

    BeantwoordenVerwijderen