vrijdag 7 december 2012

Kweekmosschen

Wat bezielde Rienk de Boer uit Schiermonnikoog om in 1880 te gaan studeren aan de Rijkskweekschool te Middelburg? Of wat dacht u van Klaas Epema uit het Friese Sneek, die drie jaar later deze opleiding ging volgen?

Rijkskweekscholen
Ze kwamen uit alle plaatsen van Nederland, jongemannen van vijftien, zestien jaar om het vak van onderwijzer te leren in de Zeeuwse hoofdstad. Daar was op 6 februari 1877 zonder enig officieel vertoon in het gebouw van het voormalige Provinciaal Gerechtshof aan het Hofplein in Middelburg een rijksschool voor de opleiding tot onderwijzer geopend. In dit gebouw is nu het Zeeuws Archief gevestigd.
Lang heeft de kweekschool daar niet gezeten, want justitie wilde het pand bij nader inzien toch weer gaan gebruiken als rechtbank. De school kreeg per 1 november 1877 een pand toegewezen in de Lange Noordstraat nummer 29.
In totaal waren er in die tijd in ons land slechts vijf rijkskweekscholen. Hoewel voor de noorderlingen die van Groningen dichterbij was, koos een aantal van hen toch voor de opleiding in Middelburg.
De klas van de jaren 1887-1891 (Archief Rijkskweekschool inv.nr. 265). Klik hier voor de namen van deze 20 kwekelingen
De eerste directeur was W.J. Wendel. Onder zijn leiding groeide de school uit tot een opleiding waar jaarlijks ongeveer twintig leerlingen gingen studeren. De opleiding duurde vier jaar. De directeur oefende een streng vaderlijk gezag uit.

Kwekelingen
De jonge mannen die de opleiding volgden konden in aanmerking komen voor een toelage, waarvan een kosthuis kon worden betaald. De leerlingen werden ook wel kwekelingen genoemd, al noemden hun Middelburgse leeftijdgenoten hen spottend ' kweekmosschen'. De kwekelingen werden niet alleen theoretisch geschoold in de vakken van het lager onderwijs en de theorie van onderwijs en opvoeding, ook aan de praktische opleiding werd veel aandacht besteed. Hiertoe werd in 1879 de Rijksleerschool gesticht. Op deze, aan de Rijkskweekschool verbonden lagere school, konden de leerlingen zich oefenen in het geven van lessen. Pas vanaf 1923 werden ook vrouwen tot de opleiding toegelaten.
In 1969 werd de naam van de opleiding veranderd in ' Pedagogische Academie', in de volksmond PABO, de naam waarmee wij de huidige opleiding tot leerkracht voor het basisonderwijs nog steeds noemen.

Leerlingenadministratie
Het archief van de voormalige Rijkskweekschool te Middelburg wordt bewaard bij het Zeeuws Archief. Van de in dit archief opgenomen registers met gegevens over 3.614 leerlingen zijn die over de periode 1877-1952 ingevoerd in de computer. De namen van de leerlingen zijn te doorzoeken in Zeeuwen Gezocht door de bronsoort ' Leerling'  te selecteren. Deze bronsoort is nog maar sinds kort beschikbaar.

Carrière
Het bijzondere aan deze registers is dat zij meer gegevens bevatten dan de standaardgegevens over de leerlingen ten behoeve van hun opleiding. In de registers tot en met 1940 is ook aangetekend waar zij direct na hun opleiding gingen werken. De meesten als onderwijzer, soms in de omgeving van hun geboorteplaats, maar soms ook ver weg. Verder is er aangetekend welke akten zij nog hebben behaald na hun diplomering. Bijvoorbeeld voor lesgeven in een vreemde taal of in gymnastiek. In de eerst decennia van de registratie is ook bijgehouden wat hun verdere loopbaan was. Een aantal rijkskwekelingen schopte het tot ' hoofd eener school'.

Archief: Rijks Pedagogische Academie voor Basisonderwijs (PABO), Middelburg en voorgangers
Toegangsnummer: 23.1
Bron: Registers houdende personalia van leerlingen (nrs. 1-1535), 1877-1952
Inventarisnummers: 76-82
Te vinden in Zeeuwen Gezocht met bron / rol ' Leerling'

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen