donderdag 22 september 2011

22 september 1796: start BS in Zeeuws-Vlaanderen

Dit jaar wordt door het archiefwezen uitgebreid aandacht besteed aan het feit dat de burgerlijke stand tweehonderd jaar geleden, in 1811 in ons land van start ging. In vorige blogberichten hebben wij al gemeld dat er voor Zeeland twee uitzonderingen zijn: het grondgebied van Zeeuws-Vlaanderen startte per 22 september 1796 en Vlissingen per 8 april 1808.

Inlijving
Vandaag is het 215 jaar geleden dat de burgerlijke stand in Zeeuws-Vlaanderen officieel in werking trad. De reden waarom dit zoveel jaar eerder gebeurde dan in de rest van Nederland komt omdat de Fransen bij de verovering van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden dit deel van Zeeland, samen met enkele delen van Brabant en Limburg bij hun rijk voegden. De wet van 20 september 1792, waarmee de instelling van de registratie van de burgerlijke staat van alle inwoners door de gemeentelijke overheid werd bekrachtigd, werd per 17 juni 1796 ook van kracht voor het door de Fransen ingelijfde gebied. De allereerste akte van de burgerlijke stand is een overlijdensakte, opgemaakt door de agent municipal in zijn nieuwe functie als ambtenaar van de burgerlijke stand van Margraten (Zuid-Limburg) op 4 juli 1796 (maar dat terzijde).

Nieuw jaar
De datum van 22 september 1796 was voor de Franse overheid de eerste datum van een nieuw kalenderjaar. In 1793 voerde de Franse overheid een andere tijdrekening in, de zogenaamde Republikeinse kalender. Deze kalender werd met terugwerkende kracht vanaf 22 september 1792 ingevoerd, waardoor deze datum in september, tevens het begin van de herfst, de eerste dag van het jaar werd.
Toch zijn er in Zeeuws-Vlaanderen al vóór 22 september 1796 akten door de ambtenaren van de burgerlijke stand opgemaakt. De oudste opgemaakte akten volgens de ‘Etat Civil’ dateren van 30 juli 1796. Deze geboorteakten zijn niet ingeschreven in een afzonderlijk register, maar zijn opgetekend in de kerkelijke doopregisters. Eén van de bepalingen bij de invoering van de burgerlijke stand was dat de kerkgenootschappen de registers waarmee zij hun lidmaten en diens kinderen registreerden (doop, trouw- en begraafregisters) bij de overheid moesten inleveren. Zelfs na 22 september werden er nog akten van de burgerlijke stand in doop-, trouw- en begraafregisters ingeschreven. Zestien van deze akten zijn zelfs niet opgenomen in de registers van de burgerlijke stand.
De registratie van deze akten van de burgerlijke stand in de kerkelijke registers noemen we de provisionele burgerlijke stand. De registers van voor het inschrijven van de akten van de burgerlijke stand waren waarschijnlijk nog niet bij de verschillende gemeenten afgeleverd, terwijl de kerkelijke registers al wel door de overheid in beslag waren genomen.

De akten
De eerste akten volgens de wet op de burgerlijke stand in Zeeland in Zeeuwen Gezocht (30 juli 1796, 12 Thermidor an IV).

Kijk voor de eerste zes akten van 22 september 1796 in Zeeuwen Gezocht.

Meer informatie over de Republikeinse kalender.

Toelichting bij de scan
De geboorteakte van Alexandrine van Gassen in het rooms-katholiek doopregister van Hontenisse (studiezaal DTBL Hontenisse 5), ingeschreven op 30 juli 1796 door agent municipal Pieter van Waterschoot. Bovenaan de akte staat vermeld dat op grond van het besluit van 17 juni 1796 het kerkelijk register is overgedragen aan agent municipal Van Waterschoot van de gemeente Hontenisse. Gezien de doorhalingen op deze pagina moest hij nog wennen aan de nieuwe registratie.

Leo Hollestelle, beheerder Zeeuwen Gezocht

Geen opmerkingen:

Een reactie posten