donderdag 30 december 2010

2011: Burgerlijke Stand 200 jaar



In 2011 wordt in ons land de invoering van de Burgerlijke Stand herdacht. Tweehonderd jaar geleden werd in heel Nederland deze administratie van geboorte, huwelijksvoltrekkingen en overlijden van burgers ingevoerd. Voor Zeeland is dit bijzondere feit betrekkelijk, want in Zeeuws-Vlaanderen werd de Burgerlijke Stand al per 22 september 1796 ingevoerd en in Vlissingen per 1 april 1808.

Napoleon
Dat de Burgerlijke Stand door de Fransen in ons land is ingevoerd is algemeen bekend. Vaak wordt daaraan toegevoegd dat Napoleon de Burgerlijke Stand heeft bedacht om een goede registratie te hebben van de inwoners van zijn rijk t.b.v. de dienstplicht (conscriptie). Dit is echter niet juist, want de Burgerlijke Stand werd in Frankrijk ingevoerd bij Wet van 20 september 1792 en had meer te maken met de doorwerking van de beginselen van de scheiding van kerk en staat. Napoleon verscheen pas een jaar later ‘ten tonele’.

Inlijving
De invoering in 1811 heeft te maken met het feit dat het grondgebied van de toenmalige Bataafsche Republiek bij Frankrijk werd verenigd. De Franse wetten werden voor ons land van toepassing verklaard. Overigens was er al in 1809, ten tijde van het Koninkrijk Holland, een wet ingericht om een burgerlijke stand naar Frans voorbeeld op te zetten. Het grondgebied van Zeeuws-Vlaanderen, onderdeel van het departement van De Schelde met hoofdstad Gent, werd al in 1795 bij Frankrijk gevoegd en Vlissingen, een belangrijk militair-strategisch punt voor de Fransen werd in 1808 bij het Franse keizerrijk gevoegd.

Omschakeling
De invoering van de Burgerlijke Stand was een hele omschakeling voor de toenmalige gemeentebesturen. In afzonderlijke registers voor geboorte, huwelijksvoltrekking en overlijden moest de ambtenaar van de Burgerlijke Stand, meestal de maire (burgemeester) volgens vastgestelde regels een akte opmaken op basis van de gegevens van een aangever en één of twee getuigen. De akten moesten in de Franse taal worden opgemaakt. Niet alle maires beheersten deze taal, of weigerden, als een soort ambtelijke ongehoorzaamheid, de akten in de Franse taal op te stellen. Na het vertrek van de Fransen in 1814 werden de akten in het Nederlands opgesteld.

BS200
Het Nederlandse archiefwezen besteedt dit jaar uitgebreid aandacht aan deze belangrijke administratie. Tot op de dag van vandaag maakt de gemeentelijke overheid akten van geboorte, huwelijksvoltrekking en overlijden op. Voor stamboomonderzoekers is het een zeer belangrijke bron. De digitale indiceringprojecten hebben echter wel aangetoond dat de administratie niet foutloos is.
Het Zeeuws Archief zal ook ruimschoots aandacht besteden aan 200 jaar Burgerlijke Stand, ook al is de Zeeuwse Burgerlijke Stand ouder. Aan de hand van activiteiten als een expositie, lezingen, workshops, het blog van Zeeuwen Gezocht, landelijke archievendag en genealogische contactdag zullen allerlei interessante aspecten van de Zeeuwse Burgerlijke Stand worden belicht.

Leo Hollestelle, beheerder Zeeuwen Gezocht

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen